بازتاب داستان پیامبران در دیوان و جام جم مراغه ای- قسمت ۶

بازتاب داستان پیامبران در دیوان و جام جم مراغه ای- قسمت ۶

و این غزل:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ای پیک پی خجسته، چه نامی، فدیت لک
هرگز سیاه چرده ندیدم بدین نمک

 

که مقطعش این بیت است:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

در دوستی اگر به گمانی ز اوحدی
زر خالص است و باک نمی­دارد از محک

 

و چند غزل دیگر که متعلق به اوحدی است و در دیوان حافظ ثبت و اشتهار یافته است (نفیسی، ۱۳۹۱: ۳۵).
غزلیات او عاشقانه و عارفانه و بعضاً تعلیمی است و آثار پیروی از سنایی، سعدی و مولانا در آن­ها آشکار است و این همه نشان می­دهد که در غزل سرایی صاحب سبک خاصی نبوده، غالباً به تأثیر از سرمشق­های خود غزل سروده، در نتیجه نشانه­ی سبک­ها و سلیقه­های گوناگون را می­توان در آن دید (شمیسا،۱۳۶۹: ۱۱۸).
دیوان اوحدی مجموعه آثار او، یعنی قصاید و غزلیات و ترجیعات و ترکیبات و رباعیات و دو مثنوی جام جم و منطق العشاق (ده نامه) را در بر می­گیرد. قصاید و غزلیات او تا حدود زیادی تحت تأثیر سنایی و خاقانی و ناصرخسرو و سعدی سروده شده ­اند. ده نامه­ی او احیاناً به پیروی از عشاق نامه­ی عراقی و صحبت نامه­ی همام تبریزی پدید آمده و جام جم، تقلیدی موفق و نوآیین از حدیقه­ی سنایی است. اوحدی همانند دیگر شاعران متوسط این دوره مورد توجه حافظ بوده و حافظ در بعضی غزل­های خود شدیداً تحت تاثیر وزن و قافیه و مضامین و لحن کلی شعر او قرار گرفته است (مشتاق مهر، ۱۳۸۶: ۱۲۰).
اوحدی به سعدی توجه دارد و الهام بخش حافظ است. از خصایص شعر او این است که دارای مفردات و ترکیبات زبان محاوره ای است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

از تو با مصلحت خویش نمی­پردازم
همچو پروانه که می­سوزم و در پروازم (سعدی)
به غم خویش چنان شیفته کردی بازم
کز خیال تو به خود نیز نمی­پردازم (اوحدی)
در خرابات مغان گر گذر افتد بازم
حاصل خرقه و سجاده روان در بازم (حافظ) (شمیسا،۱۳۷۴: ۲۳۰).

 

دیوان اشعار اوحدی، مرکب از قصاید و غزلیات و قطعات و ترجیعات و رباعیات است که ابیات آن را از شش هزار تا پانزده هزار بیت نوشته­اند اما نسخ خطی که از آن توان یافت از نه تا ده هزار بیت در نمی­گذرد. یکی از خصایص بسیار مهم شعر اوحدی این است که بسیاری از کلمات و تعبیرات و ترکیبات زبان محاورات محیط زندگی خود و عصر زندگی خود را به کار برده که در شعر دیگران نیست و از این حیث فواید گوناگون لغت­شناسی و دستور زبان در شعر او هست و به همین جهت گاهی اشعار او از ذهن کسانی که متوجه این معانی خاص و تعبیرات مخصوص نیستند دور است (ابراهیمی، ۱۳۷۵: ۲۴).
اوحدی را می­توان به جرأت در رأس شاعران درجه­ سوم زبان فارسی و از شاعران هنرمند در تصوف دانست این که دیگران گفته­اند قصاید او به روش سنایی است کاملاً درست است، اما این­که جام­جم او تقلیدی از حدیقه الحقیقه­ی آن شاعر بزرگ است تنها تا اینجا درست است که به همان وزن حدیقه سروده شده است و گرنه اوحدی در این مثنوی روش دیگری پیش گرفته است به جز روش سنایی. حدیقه الحقیقه منظومه­ای است تنها شامل عقاید متصوفه­ی ایران در سیر و سلوک و جام جم کتابی است جامع درباره آرای حکما و علمای طبیعی درباره آفرینش و تکوین جهان و وظایف اخلاقی و اجتماعی و آداب تربیت و سلوک در موارد مختلف و در ضمن شرح جالبی از عقاید صوفیه دارد مخصوصاً درباره ذکر و سماع و فتوت و از این جهات کتاب جالب و مستقلی است که در شعر فارسی مانند ندارد (نفیسی،۱۳۹۱: ۵۶).
 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
اوحدی در شعر خود به ندرت اشاره­ای به زندگی خویش کرده است تنها جایی که می­توان از شعر وی پی به زندگی او برد یکی این شعر است که می­گوید:

 

 

 

 

 

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*