بررسی فقهی حقوقی شرکت های تجاری و مدنی و وجوه افتراق و اشتراک …

طبق ماده ۹۴ قانون تجارت :‌» شرکت با مسئولیت محدود شرکتی است که بین دو یا چند نفر برای امور تجاری تشکیل شده و هریک از شرکاء بدون این که سرمایه به سهام یا قطعات سهام تقسیم شده باشد فقط تا میزان سرمایه خود در شرکت مسئول قروض و تعهدات شرکت است .‌«
بنابراین در شرکت با مسئولیت محدود شرکاء تاجر نبود و مستقیماً مسئولیتی در امور شرکت ندارند و مانند شرکت سهامی مسئولیت آنها محدود است به سرمایه ای که در شرکت گذاشته اند ، منتهی آورده آنان که سهم الشرکه نامیده می شود به سهام تقسیم نشده و آزادانه قابل معامله نمی باشد.
شرکت با مسئولیت محدود گرچه شرکت سرمایه است ، ولی شخصیت شرکاء نیز در شرکت دخالت دارد و اغلب ، بین اشخاصی تشکیل میشود که با یکدیگر شناسایی دارند . کلیه ی قوانین انتقال آزادانه سهم الشرکه را منع نموده و منوط به تصویب اکثریت شرکاء می نمایند . ولی محدودیت مسئولیت شرکاء به سهم الشرکه باعث شده است که اشخاصی برای فرار از مسئولیت و جدا کردن امور شرکت از امور شخصی خود مبادرت به تشکیل چنین شرکت هایی نموده و در صورتی که عملیات شرکت زیان آور باشد متحمل زیان های وارده نگردند ، به این ترتیب برای کارهای کوچک که سرمایه زیادی لازم نیست و شرکاء میل ندارند اشخاص خارجی در شرکت وارد شوند به جای شرکت سهامی ، شرکاء مبادرت به تشکیل شرکت با مسئولیت محدود می نمایند ، مخصوصاً که در اغلب کشورها تشکیل شرکت سهامی مقید به شرایط و تشریفاتی است که اجازه مخصوص لازم دارد ؛ در صورتی که تشکیل شرکت با مسئولیت محدود آزاد است و شرکاء آزادی زیادتری برای ترتیب عملیات آن دارند. [۱۲۱]
اصول حاکم بر شرکت با مسئولیت محدود :
در شرکت با مسئولیت محدود اصول زیر رعایت می گردد :
۱-تصریح نوع شرکت در نام شرکت
۲-محدودیت مسئولیت شرکاء
۳-آزاد نبودن انتقال سهام الشرکه
۴-عدم انحلال شرکت در صورت فوت یا ورشکستگی شرکاء
۵-لزوم رعایت تشریفات زیادتری در صورتی که تعداد شرکاء از ۱۲ نفر تجاوز کند
الف : نام شرکت
در مورد نام شرکت با مسئولیت محدود رعایت دو شرط واجب است :
اول اینکه عبارت با مسئولیت محدود در آن باید ذکر شود و اگر این جمله ذکر نشود، تصریح قانون شرکت مزبور در برابر اشخاص ثالث شرکت تضامنی محسوب و تابع مقررات آن خواهد بود
دوم اینکه اسم شرکت نباید متضمن اسم هیچ یک از شرکاء باشد و الّا شریکی که اسم او در شرکت قید شده در مقابل اشخاص ثالث حکم شریک ضامن را خواهد داشت
بااین ترتیب است که شرکت با مسئولیت محدود جزء شرکت های سرمایه ای به شمار می آید و شخصیت شرکاء در معاملات و نزد اشخاص خارج ملحوظ نیست
چنانچه از ماده ۹۵ قانون تجارت نیز به موارد فوق می توان دست یافت ، زیرا در ماه ۹۵ مقرر است که :« اسم شرکت نباید متضمن اسم هیچ یک از شرکاء باشد و الّا شریکی که اسم او در شرکت قید شده در مقابل اشخاص ثالث حکم شریک ضامن را خواهد داشت.»
بنابراین قانون مقرر داشته است که عبارت شرکت با مسئولیت محدود در نام شرکت قید گردد تا کسانی که با شرکت معامله می کنند متوجه این موضوع باشند . علاوه بر آن نام هیچ یک از شرکاء نباید در نام شرکت قید شود و شرکت باید دارای نام مستقلی از شرکاء باشد . چنانچه نام یک یا چند نفر از شرکاء در نام شرکت قید شود ، شرکاء مزبور با شرکت ، مسئولیت تضامنی خواهند داشت.
البته لازم به تذکر است که ، در بعضی از کشورهای اروپا نام شریک در نام شرکت برده می شود ، ولی کلمه ی « محدود » که معرف محدود بودن مسئولیت شریک است برآخر نام شرکت قید می شود . از این جهت بعضی از نویسندگان حقوقی تجارت ایران عقیده دارند که با وجودی که محدود بودن مسئولیت شرکاء با ذکر جمله ( با مسئولیت محدود ) واضح است علتی ندارد اسم شرکائی که می خواهند خود را معرفی کنند در نام شرکت قید نشود .
لذا برخی را عقیده بر این است که الزام به عدم ذکر نام شرکاء به علاوه قید محدود بودن مسئولیت ، هر دو از لحاظ احتیاط است زیرا مقنن ناگزیر بوده تا آنجا که ممکن است وسیله سوء استفاده را از بین ببرد .
ب : محدودیت مسئولیت شرکاء
شرکاء شرکت با مسئولیت محدود جزء سرمایه ای که در شرکت می گذارند ، مسئولیت دیگری ندارند و مسئولیت تک تک سهامداران در برابر بدهی های شرکت محدود به سرمایه گذاری آنها در شرکت است و چنانچه شرکت ضرر کند و داشته های شرکت پاسخگوی مطالبات بستانکاران نباشد ، شرکاء تنها سرمایه خود در شرکت را از دست می دهند و فرد طلبکار حق تأمین طلب خود را از اموال شخصی آنها را ندارد و از قستمی از طلب خود محروم می شود.
ج: آزاد نبودن انتقال سهم الشرکه :
با وجود آن که شرکت با مسئولیت محدود جزو شرکت های سرمایه شمرده می شود ، ولی شخصیت شرکاء نیز اهمیت دارد و به این جهت شرکاء نمیتوانند آزادانه سهم الشرکه خود را به اشخاص دیگر واگذار کنند . بلکه باید رضایت سایر شرکاء نسبت به ورود اشخاص دیگر به شرکت تحصیل شود [۱۲۲]. و به این جهت قانون تعیین سهم الشرکه را به صورت اوراق تجارتی قابل انتقال منع کرده است تا اشخاص نتوانند آنها را مورد خرید و فروش قرار دهند . ماده ی ۱۰۲ قانون تجارت مقرر می دارد : « سهم الشرکه شرکاء نمی تواند به شکل اوراق تجارتی قابل انتقال اعم از با اسم یا بی اسم و غیره در آید . سهم الشرکه را نمی توان به غیر منتقل نمود ، مگر با رضایت عده ای از شرکاء که لااقل سه ربع سرمایه متعلق به آنها بوده
و اکثریت عددی نیز داشته باشد » ذکر اکثریت عددی شرکاء نیز تأیید می نماید که در شرکت با مسئولیت محدود فقط سرمایه در نظر گرفته نمی شود بلکه شخصیت شرکاء نیز باید در نظر گرفته شود .
قانون تجارت ایران مقررات بالا را برای انتقال سهم الشرکه به غیر از شرکاء در نظر است ، ولی آیا انتقال سهم الشرکه بین شرکاء تابع مقررات بالا است یا خیر ؟ دکتر ستوده بر این نظر است که چون مقررات بالا مخصوص انتقال به غیر است لذا انتقال سهم الشرکه بین شرکاء محتاج به تشریفات بالا نیست و آزاد است .
د – عدم انحلال شرکت در صورت فوت و یا ورشکستگی شرکاء :
شرکت با مسئولیت محدود ، چنان که گفته شد ، شرکت سرمایه است که شخصیت شرکاء در آن نیز تا اندازه ای در نظر گرفته می شود . بنابراین اصولاً موجباتی که مربوط به شخص شرکاست باعث انحلال شرکت نمی گردد ، مثلاً فوت یا محجوریت یا ورشکستگی شرکاء باعث انحلال شرکت نیست ، مگر این که این موضوع صراحتاً در اساسنامه شرکت قید شده باشد
هـ : لزوم رعایت تشریفات زیادتری درصورتی که تعداد شرکاء از ۱۲ نفر تجاوز کند
شرکت با مسئولیت محدود معمولاً بین ۲ یا ۳ نفر تشکیل می شود و در هر صورت تعداد شرکاء خیلی کم است و کمتر اتفاق می افتد که تعداد شرکاء از ۵ نفر تجاوز کند . در این صورت شرکاء حق نظارت مستقیم در امور شرکت را داشته و قانون نظارت شخصی آنها را کافی می داند ، ولی گاهی اتفاق می افتد که تعداد شرکاء از ۱۲ نفر تجاوز کند یا در نتیجه فوت یکی از شرکاء و تعداد وراث عده شرکت از ۱۲ نفر زیاد تر شود ، در این صورت برای حفظ حقوق شرکاء و نظارت بر عملیات مدیر شرکت ، قانون انتخاب هیات نظار و تشکیل مجمع عمومی را لازم شمرده است.[۱۲۳]
ج- شرکت تضامنی :
شرکت تضامنی کاملترین نوع شرکت اشخاص می باشد در این نوع شرکت سرمایه شرکت نقش عمده ندارد بلکه اعتبار شرکت بستگی به اعتبار شرکاء دارد . شرکاء در نتیجه آشنایی و روابط نزدیک و اعتمادی که با یکدیگر دارند مبادرت به تشکیل شرکت می نمایند و هرگاه سرمایه ای که در شرکت گذاشته اند جوابگوی تعهدات شرکت نباشد شرکاء از دارایی شخصی خویش ضامن تعهدات شرکت می باشد ، چه در انجام معامله شخصاً مداخله داشته باشند ، یا نداشته باشند.
ماه ۱۱۶ قانون تجارت در مورد تعریف شرکت تضامنی صراحت دارد که :« شرکت تضامنی شرکتی است که در تحت اسم مخصوصی برای امور تجارتی بین دو یا چند نفر ، با مسئولیت تضامنی تشکیل می شود و اگر دارای شرکت برای تادیه قروض شرکت کافی نباشد ، هریک از شرکاء مسئول پرداخت تمام قروض شرکت است. » سه اصل اساسی از این تعریف به دست می آید : اول اینکه شرکت تضامنی صرف برای امور تجارتی تشکیل می شود ، دوم اینکه شرکت تضامنی بین دو یا چند نفرتشکیل می شود و بناء شرکت تضامنی تک نفری طبق قانون تجارت مجاز نمی باشد و سوم اینکه در صورتی که دارایی شرکت کافی باشد طلبکاران شرکت نمی توانند جهت مطالبات خویش به شرکاء مراجعه نمایند چون طبق قانون ، شرکت شخصیت حکمی مستقلی داشته و دارایی آن از دارایی شرکاء نیز مجزا می باشد.
به طور خلاصه در شرکت تضامنی سه اصل زیر رعایت می شود :
۱)مسئولیت تضامنی شرکاء
۲)غیر قابل انتقال بودن سهم الشرکه
۳)تصریح به شرکت تضامنی در نام شرکت
۱-مسئولیت تضامنی شرکاء
همانطور که قبلاً گفته شد در این نوع شرکت اعتبار شرکاء اهمیت ویژه دارد و مردم با توجه به اعتبار شرکاء سرمایه گذاری می نمایند بنابراین در صورتی که بدهی های شرکت به حدی باشد که دارایی آن نتواند بپردازد در این صورت شرکاء مسئول پرداخت تمامی قروض شرکت خواهند بود بنابراین کافی است که طلبکارای ثابت کند طلبکار شرکت بوده و طلبش پرداخت نشده تا بتواند پس از انحلال شرکت به طور مستقیم به شرکاء مراجعه کند لذا مسئولیت شریک علاوه بر اینکه شخصی است ، تضامنی نیز هست ، یعنی هر شریک مسئول پرداخت تمام دیون شرکت است .این مسئولیت جنبه ی قراردادی ندارد ، بلکه قانونی است ؛ یعنی قانون آن را به شرکاء تحمیل کرده است و هرگاه بین شرکاء خلاف این ترتیب توافق شده باشد توافق شرکاء در مقابل اشخاص ثالث کان لم یکن است که قسمت اخیر ماه ۱۶۶ ق.ت موّید این مطلب می باشد.
به همین ترتیب جنبه مسئولیت تضامنی در شرکت های تضامنی به قدری قوی است که اگر شریک جدیدی وارد شرکت گردد به محض ورود نه تنها مسئول کلیه تعهدات در زمان ورود خود خواهد بود بلکه مسئول کلیه تعهدات که شرکت قبلاً نموده بوده است نیز می باشد . این است که ماده ۱۲۵ قانون تجارت مقرر می کند : « هر کسی به عنوان شریک ضامن در شرکت تضامنی موجودی داخل شود ، متضامناً با سایر شرکاء مسئول قروضی هم خواهد بود که شرکت قبل از ورود او داشته …»

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است