سامانه پژوهشی – بررسی فقهی حقوقی شرکت های تجاری و مدنی و وجوه افتراق و اشتراک آنها- قسمت …

شرکت تجاری عبارت است ازاینکه چند نفر مالی را برای تجارت و استفاده از منافع آن در میان گذارند . قانون تجارت تعریفی از شرکت تجاری به طوری کلی ننموده و تعریفی که در ماده ۵۷۱ حقوق مدنی به عمل آمده بیشتر مربوط به اشاعه است تا شرکت .
برخی ممکن است شرکت های موجود مورد بحث در قانون تجارت را جزء مسائل مستحدثه تلقی کنند و هیج رابطه ای بین آنها با شرکت های مورد بحث در فقه احساس نکنند که کلیت این امر پذیرفته نیست ، زیرا شاید این شرکت ها از حیث نام و برخی از مقررات و شرایطی که بر آنها حاکم است بتوان مستحدثه و نوتلقی نمود که این امر مورد پذیرش است لذا این شرکت ها در طول همان شرکت هایی هستند که در گذشته و در فقه وجود داشته است ولی به لحاظ نیاز های بشر در جهان کنونی به شکل و انواع گوناگون مطرح گردیده اند .
بنابراین اساس شرکت بر قراردادی است که بین شرکاء منعقد می شود ، ولی بعد از تاسیس شرکت ، عقد شرکت و قرارداد اولیه ماهیت خود را از دست داده و با پیدا کردن شخصیت حقوقی ، شرکت تجاری از قواعد و اصولی پیروی می نماید که با این اصول و قرارداد مباینت دارد ، به همین جهت علمای حقوقی امروز برای شرکت های تجارتی استقلالی قائل شده و آنها را تابع اراده ی کامل شرکاء نمی دانند و به عنوان مؤسسه معرفی می نمایند .
ماده ۲ قانون تجارت شرکت های تجاری را به ۷ نوع تقسیم نموده است :
۱-شرکت سهامی
۲-شرکت با مسئولیت محدود
۳-شرکت تضامنی
۴-شرکت مختلط غیر سهامی
۵-شرکت مختلط سهامی
۶-شرکت نسبی
۷-شرکت تعاونی تولید و مصرف
شرکت های فوق الذکر را به اعتبار روابط بین شرکاء با یکدیگر و در اشخاص ثالث می توان به چهار طبقه تقسیم نمود :
۱-شرکت هایی که مسئولیت شرکاء فقط محدود به سرمایه بوده و اضافه بر آن شرکاء به هیج وجه مسئولیتی ندارند مانند شرکت سهامی و شرکت با مسئولیت محدود
۲-شرکت هایی که شرکاء در قبال طلبکاران و اشخاص خارج ، ضمانت هم دارند مثل شرکت های تضامنی ، نسبی
۳-شرکت هایی که از امتزاج دو قسم شرکت فوق تشکیل می شوند ، مانند شرکت های مختلط
۴-شرکت های تعاونی تولید و مصرف که سود دهی و میزان سرمایه در آنها زیاد مطرح نیست و به جهت رفاه حال شرکاء و امور تعاونی تشکیل می شود
با ملاحظه این تقسیم ، شرکت های مزبور را به طریق ساده تری میتوان به سه دسته تقسیم نمود :
۱-شرکت هایی که فقط سرمایه در آنها دخالت دارد
۲-شرکت هایی که شخصیت و ضمانت شرکاء در آن ها دخالت دارد و نمونه آن در فقه یافت می شود. همانطور که محقق کاسانی می فرماید شرکت های شخصی عبارت است از شرکت های بدون سرمایه هستند و تشکیل شرکت مبتنی بر شخص شرکاء است و سرمایه اساسی شرکاء نیست [۱۱۵]
۳-شرکت هایی که تعداد شرکاء در آن دخالت دارد .دمانند شرکت های تعاونی
گاهی اتفاق می افتد که شرکت های قسم ۱ و ۲ با یکدیگر ممزوج شده و تشکیل شرکت های مختلط را می دهند.[۱۱۶]
الف- شرکت سهامی
این شرکت کاملترین نوع شرکت سرمایه ای است که از قرن ۱۹ به بعد توسعه زیادی یافته است ، به طوری که اساس رژیم سرمایه داری فعلی روی شرکت های سهامی استوار است و نمونه آن را میتوان شرکت عنان یا اموال در فقه را مثال زد . تشکیل این شرکت ها را هم از جهت مثبت میتوان نگریست ، زیرا با تشکیل آن مؤسسات صنعتی ، تجاری و تولیدی بزرگی که با سرمایه شخصی افراد تأسیس آنها ممکن نبود ، تشکیل شدند و با تمرکز پس اندازهای مردم سرمایه های بزرگی جمع شد که به وسیله آن صنایع عظیم امروز به کار افتاد . علاوه بر آن چون بقاء شرکت های سهامی به زندگی اشخاص طبیعی بستگی ندارد ، فعالیت های مزبور همواره ادامه دارد و فوت مؤسسان ، سهامداران یا مدیران مانع تعقیب عملیات آنها نیست.
بنابراین نقش این شرکت ها و فوائد اقتصادی آنها برای زندگی بشر نه قابل انکار است و نه می توان از آن چشم پوشی نمود ولی با این وجود جهت های منفی آن را نیز نمی توان از نظر دور داشت ، زیرا امکان سوء استفاده از طریق این شرکت ها نیز وجود دارد ، چون افراد کلاهبردار و شیّاد ممکن است به واسطه ی تشکیل این شرکت ها ، بالاخص شرکت هایی که مؤسسان آن قسمتی از سرمایه را از طریق فروش سهام بر مردم تأمین می کنند ( سهامی عام ) سرمایه مردم را از دست آنها خارج کنند و تشکیل آن را وسیله ای برای سود جویی و نفع طلبی خویش قرار دهند و استفاده های نامشروع از آن بنمایند ،
که غالباً در کشور های مختلف باعث سلب اعتماد مردم شده و سروصدای زیادی ایجاد میکند ، و از طرف دیگر با تمرکز ثروت و قدرت در دست بنگاه های عظیم که جز نفع طلبی هدف دیگری ندارند ، سلب میشود . این شرکت ها اغلب در امور سیاسی و اجتماعی مداخله کنند و بر خلاف مصالح جامعه و به سود خود عملیاتی انجام دهند . به این جهت در اغلب کشور ها از یک طرف توسعه و تشکیل شرکت های سهامی تشویق میشود و از طرف دیگر برای جلوگیری از سوء استفاده هایی که ممکن است توسط اینگونه شرکت ها انجام گیرد قوانین و مقررات دقیق وضع میشود[۱۱۷]
ولی تاکنون هیج قانون نتوانسته است جلوی سوء استفاده و فریب دادن افراد ساده لوح را بگیرد و از طرف دیگر با نفوذ و قدرتی که شرکت های سهامی در رژیم های سرمایه داری دارند ، همواره راه های قانونی حفظ منافع خود را به طرق مختلف پیدا میکنند[۱۱۸]
بنابراین شرکت سهامی ، شرکتی تجارتی است که در آن حقوق شرکاء که سهامدار نامیده میشود ، به وسیله اوراق قابل معامله (سهام) مشخص می شود و صاحبان سهام فقط تا میزان آورده خود مسئول تعهدات شرکت می باشند . ماده ۲۱ قانون تجارت شرکت سهامی را چنین تعریف میکنند :« شرکت سهامی شرکتی است که سرمایه آن به سهام تقسیم شده و مسئولیت صاحبان سهام محدود به مبلغ اسمی سهام آنها است » در شرکت سهامی شرکاء فقط صاحب سهم می باشند و سهام شرکت های بزرگ در بورس خرید و فروش می شود و صاحبان سهام دائماً تغییر میکنند . به این جهت به این نوع شرکت ها ، شرکت های بی نام گویند ، زیرا ممکن است شرکاء آن اغلب معلوم و معین نباشند . شرکت سهامی اصولاً شرکت تجاری است . در بعضی از کشورها تشکیل شرکت به صورت سهامی به آن جنبه تجارتی می دهند . قانون تجارت ایران نیز تصریح دارد که شرکت سهامی برای امور تجاری تشکیل می شود .
انواع شرکت سهامی :
با توجه به این که مبحث اول قانون تجارت ایران به بحث از شرکت سهامی اختصاص یافت لازم است مطالبی را در مورد انواع شرکت سهامی ذکر نماییم :
در ماه ۱ تا ۴ قانون تجارت درباره ی شرکت سهامی و انواع آن اینچنین آمده است :« شرکت سهامی شرکتی است که سرمایه آن به سهام تقسیم شده ومسئولیت صاحبان سهام ، محدود به مبلغ اسمی سهام آن است.»
ماده ی۲ :«شرکت سهامی شرکت بازگانی محسوب میشود ولواینکه موضوع عملیات آن امور بازگانی نباشد »
ماده ی ۳ :« در شرکت سهامی تعداد شرکاء نباید از سه نفر کمتر باشد »
ماده ی ۴ : « شرکت سهامی به دو نوع تقسیم گردید (عام و خاص) بنابراین طبق ماده ۴ قانون تجارت شرکت سهامی به دو نوع شرکت سهامی عام و خاص تقسیم می شود که جداگانه به بررسی هریک می پردازیم
۱-شرکت سهامی عام
شرکت سهامی شرکتی است که مؤسسین آن قسمتی از سرمایه شرکت را از طریق فروش سهام به مردم تأمین می کنند . به این طریق که مؤسسان شرکت سهامی عام بایستی ابتدائاً بیست درصد سرمایه شرکت را مشخصاً تعهد نمایند و حداقل سی و پنج درصد مبلغ تعهد شده را به صورت نقد نزد یکی از بانک ها به حساب مخصوص شرکت در شرف تأسیس واریز و رسید آن را دریافت کنند و سپس اظهار نامه ای به ضمیمه مطرح اساسنامه شرکت و طرح اعلامیه پذیره نویسی سهام به مراجع ثبت شرکت ها تسلیم نمایند.[۱۱۹] باید دانست که سپرده نقدی موسسین موجب جلب اطمینان اشخاص ثالث به شرکت می شود . در صورتی که بخشی از تعهد مؤسسان به صورت غیر نقد باشد ، آنها باید عین مال غیر نقد یا مدارک مالکیت آن را نزد بانک تودیع کنند و گواهی بانک را به همراه اظهارنامه و ضمائم آن به مرجع ثبت شرکت ها تسیلم نمایند [۱۲۰](ماده ۶)
شرکت سهامی عام کامل ترین نوع شرکت سهامی است و مسلم است برای انجام امور مهمه از قبیل استخراج معادن و تجارت با کشورهای خارجی و تأسیس کارخانجات و ایجاد سد ها و بانک ها تشکیل می شود که سرمایه فردی کفاف آن را نمی دهد .
شرکت سهامی عام نوعی شرکت سهامی است که سهام آن در بورس اوراق بهادار داد و ستد می شود. سازمان های بورسی درجهان معمولا شرکت هایی را می پذیرند که دارای سرمایه و اعتبار بسیار قوی باشند . موسسان این گونه شرکت ها قسمتی از سرمایه شرکت را از طریق فروش سهام به عموم مردم تأمین می کند . در این نوع شرکت ها ، صاحبان سهام میتوانند سهام خود را در بورس فروخته و در واقع مالکیت خود را به دیگران منتقل کنند .
در اینگونه شرکت ها سرمایه های اندک در قالب سهام به عمومی مردم واگذار می شود و موسسین یا مدیران با اداره شرکت سرمایه حاصله را در جریان گردش صحیح اقتصادی قرار می دهند و در اثر این عمل دو منفعت حاصل می گردد . در مرحله اول سودی از سرمایه گذاری یا انجام فعالیت های عمرانی نصیب سهامدار می شود . در مرحله دوم رونق و آبادانی را برای کشور به ارمغان می آورد. بنابراین شرکت سهامی عام نوع بخصوص و منحصر به فرد شرکت های بزرگ می باشد که با اجازه فروش سهام به عموم مردم را دارد و مردم می توانند در هنگام اعلام پذیره نویسی به شعب بانک ها اعلام شده مراجعه و ورقه تعهد سهم را امضا و وجوه معینه را به حساب شرکت واریز نمایند.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.