فناوری

سوت دولت به نفع سرویس‌های خارجی: دویدن با پاهای بسته

کاربران سرویسای ایرونی یه نگرانی بزرگ به نام امنیت اطلاعات دارن و شاید یکی از دلایل نبود استقبال از سرویسای کاربرمحور ایرونی در مقایسه با شبکه های اجتماعی وارداتی هم همین باشه. سرویسای خارجی یا کلا از زمین بازی ایران اخراج می شن و یا در صورت حضور، داور مسابقه به دلیل ساختار رمزگذاری دوطرفه ی اونا توانایی دویدن پا به پاشون رو نداره. نتیجه این راه و روش، آزادی عمل سرویسا و شبکه های اجتماعی کاربر محور خارجی در ایرانه اما سرویسای داخلی تحت قوانین ایران فعالیت می کنن و باید پیروی دستورات داور باشن؛ نمونه اینجور سرویسی، آپاراته که به گفته مدیرعاملش، نبود وجود گردش آزاد اطلاعات در اون باعث کاهش سرعت رشد اون و مقبولیتش پیش کاربران شده.

سرویسای کاربر محور ایرونی هنوز از نظر تکنولوژی برتر نمی تونن پا به پای سرویسای خارجی بدوند. مدیرعامل آپارات هم به این موضوع اقرار داره اما فارغ از شکافای کیفی در سرویسا، در بیشتر موراد یه اهرم کاهش سرعت به نام قوانین دست وپاگیر هم دلیل می شه تا نتونن پیش مخاطب ایرونی به جایگاه واقعی خود برسن. آپارات امروز سرویسیه که به گفته مدیرعاملش، ۳۱ میلیون کاربر ازش استفاده می کنن. در روزای گذشته یه گروه کوچیک از میون این ۳۱ میلیون کاربر دست به منتشر کردن ویدیوی می زنه که با عرف جامعه ای که در اون زندگی می کنیم هم خوانی نداره؛ ویدیویی که در ظاهر یه مصاحبه عادیه اما سوالی رو از شرکت کنندگان در این مصاحبه می پرسد که بیشتر اونا از معنی دقیق اون اطلاعی ندارن؛ اتفاقی که باعث نشونه گیری انتقادات سخت بعضی به آپارات شد و در جواب، مدیرعامل این سرویس بازم قلم تندش رو به دست گرفت و در وبلاگ شخصی اش جواب منتقدین رو این جوری داد که آپارات، یه پلتفرم کاربر محوره و نظارت دقیق بر محتوای ۱۲ هزار ویدیو به شکل روزانه ممکن نیس.

«محمدجواد شکوری مقدم»، مدیرعامل صبا ایده و آپارات دل پری از قوانین جاری داره و در گفتگو با سایت ما یکی از دلایل نبود موفقیت واسه سرویسای کاربر محور داخلی رو قوانینی می دونه که به شکل سلیقه ای اجرا می شن.: «اگه ویدیوی «وان نایت استند» تو یه سرویس غیر ایرونی مانند تلگرام یا اینستاگرام منتشر می شد، بازم انگشت اتهام به طرف سرویس دهنده نشونه گرفته می شد؟»

با اینکه در قوانین جدید شبکه های اجتماعی، مسئول بارگذاری محتوا در سرویسای کاربر محور خود کاربره، اما به گفته بعضی از فعالان این بخش، هنوز این قوانین به شکل درست اجرا نمی شن. شکوری مقدم از قانون جرائم رایانه ای، ماده ۲۳ رو مثال می زنه و بعد به سراغ ابلاغیه جدیدتری که در ماه های گذشته از طرف «شورای عالی فضای مجازی» منتشر شده میره که در اونم مسئولیت محتوا رو دوش کاربر بارگذاری کننده اون گذاشته شده.

در می خونیم:

«سرویس دهندگان میزبانی موظفند به محض دریافت دستور کارگروه (کمیته) تعیین مصادیق نامبرده در ماده فوق یا مقام قضائی رسیدگی کننده به پرونده مبنی بر وجود محتوای مجرمانه در سامانه های رایانه ای خود از ادامه دسترسی به اون جلوگیری به عمل بیارن. اگه عمداً از اجرای دستور کارگروه (کمیته) یا مقام قضائی دوری کنن، منحل می شن.»

اما متن  با عنوان «سیاستا و اقدامات ساماندهی پیام رسانای اجتماعی»، مسئله رو به صورت شفاف تری ذکر می کنه:

«مسئولیت اقدامات کاربران در شبکه های اجتماعی رو دوش خود کاربران بوده ارائه دهنده خدمت پیام رسان اجتماعی، موظف به همکاری با مقامات مجاز، در چارچوب قوانین و مقررات کشوره.»

قوانین نانوشته

با اینحال قوانین، شکوری مقدم میگه که با اینکه مجریان قانون حالا با موضوعات فضای مجازی آشنایی بیشتر پیدا کردن اما هنوزم علاقه مند هستن تا مشکل از راه سرویس دهنده حل شه: «دلیل اینه که یا به کاربر بارگذاری کننده محتوا دسترسی وجود نداره یا این دسترسی سخته یا علاقه دارن که مشکل رو سریع تر حل کنن. با این حال امید دارم که این مشکل به سمت راه درست بره.«

با اینکه آپارات مانند سرویس دهنده های دیگه ایرونی قوانین مشخصی رو واسه فعالیت در سایت خود ذکر کرده که یکی از مهم ترین اونا، «مغایرت نداشتن با شئونات اخلاقی و عرف جامعه» است اما قوانین نانوشته ای هم وجود دارن که کاربرها باید اونا رو رعایت کنن. شکوری مقدم هم به وجود قوانین نانوشته باور داره و میگه:

«قوانین نانوشته ای در مورد تولید محتوا هست و در ۱۲ سال فعالیت مجموعه ما، بعضی وقتا مجبور شده ایم خود رو با سلیقه مسئولین وقت هماهنگ کنیم. ما در این کشور مشغول کار هستیم و دادستانی بعضی وقتا دستوراتی میده که نمی تونیم اونا رو انجام ندیم. ویدیوهای ارسالی واسه ما از طرف کمیته مصادیق مجرمانه در هفته به ۲۰۰ الی ۳۰۰ مورد می رسه. ما طبق قانون مجبور هستیم تا ویدیوهایی که از طرف این کارگروه واسه ما ارسال می شن رو از سامانه حذف کنیم که بعضی وقتا منتهی به دلخوری سازندگان اون می شه و تصور سازندگان هم اینه که خود آپارات با موضوع مخالف بوده که اجازه باقی موندن ویدیور رو در سرویسش نداده.»

سوت به نفع حریف خارجی

با این شرایط، میشه آینده ای روشن رو واسه سرویسای کاربر محور و اعتماد کاربران رو به اونا متصور بود؟ «سورنا ستاری» معاون علمی و فناوری رئیس جمهور و رئیس بنیاد ملی نخبگان کشور در جواب به این سوال میگه:

«واسه بحث دسترسی سرویسای آنلاین باید قانون داشته باشیم. چون بحث اطلاعات شخصی خیلی با اهمیته. مهمترین سرمایه یه کار و کاسبی بخش خدمات، اعتماد عمومیه. به نظر من اینجور اعتمادی هست که بعضی از این کار و کاسبیا و شرکتا ۳۰ تا ۴۰ درصد رشد ماهانه دارن. البته به نظر من این جوری نیس که از همه کار و کاسبیا اطلاعات کاربران خواسته می شه. به نظرم بعضی از اونا بهونه تراشی می کنن. اندازه فیلترینگ در کشور الان خیلی کمتره. دلایل فیلتر گروهی از فین تکا هم این مسایل نبود بلکه بحث محیط کسب وکاربود. به هر حال فرهنگ عمومی باید اصلاح شه.»

الان سرویسای خارجی زیادی در داخل ایران بسته شده و نمونه های داخلی اونا رشد کردن؛ رشدی که شاید اگه محدودیتای زیادی نبود، می تونست چندین برابر بیشتر از حالت فعلی باشه. معاون علمی و فناوری رییس جمهور درباره تاثیر بسته شدن سرویسای خارجی بر رشد کار و کاسبیای داخلی میگه:

«ممکنه دیجی کالا در از دست دادن آمازون و آپارات در از دست دادن یوتیوب به وجود اومده باشن، اما اگه محدودیتایی رو که روی آپارات گذاشته ایم روی یوتیوب هم می گذاشتیم بازم می تونست کار کنه؟ اصلا به ایران نمی اومد. همین وضعیت در مورد تلگرام و شبکه های اجتماعی داخلی هم هست. این شبکه ها با مشکلات زیادی روبه رو هستن، هفته ای یه بار به دادگاه می رن، نظارت شدیدی روی اونا اعمال می شه. در شورای عالی فضای مجازی هم این موضوع رو مطرح کردیم. بعضی فکر می کنن راه رشد این شبکه های داخلی، بستن تلگرامه. اما نظر من اینه که همون محدودیتایی که روی شبکه های اجتماعی داخلی می ذاریم روی تلگرام هم اعمال کنیم تا ببینیم کدوم یکی می تونه دیگری رو شکست دهد.

به نظر من ورود نمونه های خارجی به این فضا خوبه، اما در شرایط مساوی. کار و کاسبیامون در زمین خودمون میخوان بازی کنن، تیم مقابل خارجی هم  آماده س، اما داور به نفع خارجی سوت می زنه. در حالی که اگه شرایط برابر باشه کار و کاسبیامون اونا رو شکست میدن. چون هیچ کدوم از این کار و کاسبیا با پول دولت بالا نیامده ان. همین الان وضعیت اسنپ از اوبر در نیویورک بهتره، از نظر فنی پس ما آمادگی رقابت داریم.»

مدیرعامل بلاگفا اما باور داره که سرویسای کاربر محور در سالای گذشته به نسبت گذشته وضعیت بهتری پیدا کردن. «علیرضا شیرازی» در گفتگو با سایت ما میگه: «قوانین فعلی ایران و چگونگی اجرا و هماهنگی نه هادها که چند سال زمان برده، تا حدودی از مشکلات حقوقی سایتای کاربرمحور کم کرده و در آخر فقط بخشی از اجرای اون به دلیل تغییرات مدیریت و علاقه مدیران دولتی به سامانه های جور واجور ثبت نام مشکل ساز شده. وظایف سرویسای کاربر محور تا حدودی مشخصه و عموماً هم در آخر به عنوان باخبر یا مجری بسته سازی در پرونده های قضایی حاضر می شن مگه در موارد خاص که ممکنه منبع قضایی نظر خاصی داشته باشه یا انگار نظارت یا سیاست مدیریت محتوا خاصی مورد توجه باشه.»

شیرازی هم رقابت اصلی سایتای کاربر محور رو نبود اعتماد کاربران به اونا می دونه: «رقابت اصلی نبود اعتماد کاربران یا دل زدگی اونا به دلیل نظارت سخت تر و بعضی وقتا نگاه تنگ نظرانه نهادهای نظارتی بر محتوای این سرویسا و در نتیجه دستور بسته سازی محتوای کاربران براساس همین سلیقه یا نظارت سختگیرانه س. از طرفی انگار نهادهای ناظر ترجیح دادن در جبران اون سرویس خارجی حریف رو ببندن تا انگار کاربر رو مجبور به به کار گیری سرویسای کاربر محور داخلی کنن که ممکنه به درستی واسه سرویسای کاربر محور داخلی هم به درد بخور باشه هرچند در آخر امکان داره سرویسای داخلی رو در کسب اعتماد کاربران و هم اینکه قدرت رقابت با سرویسای جهانی در آینده دچار مشکل کنه.»

گردش تقریباً آزاد اطلاعات

مدیرعامل آپارات عقیده داره که به دلیل نبود وجود گردش آزاد اطلاعات در شبکه های کاربر محور ایرونی، شانس موفقیت بالایی واسه اونا در مقایسه با سرویسای خارجی وجود نداره:
«امیدی چندانی به آینده سرویسای کاربر محور ندارم. واقعیتی که هست اینه که تلگرام و اینستاگرام در ایران پرطرفدار هستن. عده زیادی دلیل پرطرفدار بودن این دو سرویس رو نرم افزار بسیار عالی اونا می دونن. بله این نرم افزارها عالی کار می کنن اما دلیل اصلی پرطرفدار بودن اونا در ایران، گردش اطلاعات در این دو سرویس به صورت آزاده. وقتی که محتوا آزادانه در گردش باشه، مردم هم به اون اعتماد کرده و از اون بهره می گیرن. منظور محتوای غیر اخلاقی نیس که عده کمی به دنبال اون هستن، منظور خیلی از اطلاعات دیگه ایه که افراد می تونن در تلگرام و اینستاگرام ببینن اما در سرویسی که من ارائه می کنم شک نداشته باشین وجود نداره.»

این راه و روش باعث می شه تا شبکه های کاربر محور خارجی همیشه به دلیل گردش آزادتر اطلاعات با استقبال بیشتری رو به رو باشن. مدیرعامل آپارات به خاطر همین موضوع یه مثال هم داره که سرویس «لنزور»، نمونه مشابه اینستاگرامه: «ما اجناس کاربرمحور زیادی داشته ایم. از جمله کلوب و لنزور. تقریبا همون وقتی که فیسبوک دست به خرید اینستاگرام زد، ما هم اپلیکیشن لنزور رو منتشر کردیم و تا یه سال بعد از اون کسی خیلی اینستاگرام رو در ایران نمی شناخت. در همون زمان دستوراتی به ما می رسید که باید بعضی محتواها از روی این سرویس ورداشته شن. با اینکه اینستاگرام از نظر نرم افزاری قوی تر بود اما گردش آزاد اطلاعات در داخل اون، باعث برتری اش نسبت به لنزور شد.»

مدیرعامل آپارات خبر میده که روزانه بین ۱۰ الی ۱۲ هزار ویدیو در این پلتفرم منتشر می شن که سه روند واسه کنترل اونا در آپارات هست. شکوری مقدم میگه:

«روش اول با به کار گیری گزارش از طرف خود کاربران سایته. یه تیم ۱۵ نفره در آپارات هست که به همین گزارشا رسیدگی می کنه. روش دوم حالتیه که از سه و نیم سال پیش در حال اجراست و به صورت خودکار ویدیوهای شامل محتوای مستهجن رو می شناسونه. پس از شناسایی، این ویدیوها از دسترس خارج می شن تا ناظرین بتونن اونا رو بازبینی کرده و در صورت وجود خطای سیستم، اونا رو دوباره به آپارات بر گردونن. این تکنولوژی به همراه بررسی دائمی ناظرها دلیل شده تا امروز هیچ ویدیوی مستهجنی در آپارات وجود نداشته باشه. روش سوم اما همون حالتیه که کمیته تعیین مصادیق مجرمانه واسه ما می فرسته .»

شکوری مقدم از شکاف سلیقه میان مردم و حاکمیت میگه و عقیده داره که همین شکاف، باعث جلوگیری از رشد سرویسای داخلی کاربر محور می شه:
«مردم هنوز تصورشون اینه که آپارات در بسته بودن سرویس یوتوب در ایران نقش داره در حالی که تفکر موجود حاضر به پذیرش یوتوب نیس. دلیل باز بودن تلگرام و اینستاگرام در ایران، نبود توانایی جستجوی محتوا در اوناس و دیتای اونا در لوپای داخلی در حال چرخشه. اما سرویسایی مثل یوتوب یا آپارات توانایی جستجو دارن. این وسط سلیقه مردم با حاکمیت فرق داره و تا وقتی که این شکاف سلیقه ای هست، سرویسای داخلی قادر به رشد نیستن.»

امروز داور مسابقه میان کار و کاسبیای داخلی و خارجی سوت می زنه اما شرایط خاصه. این داور یا کار و کاسبیای خارجی رو به بازی راه نمی ده و یا وقتی که کار و کاسبی ایرونی در برابر خارجی ایستاد، فقطً خطاهای تیم ایران گرفته می شه. این جوری کار و کاسبیایی با چندین کارت زرد داریم که روزانه واسه باقی موندن و رشد به صورت همزمان تلاش می کنن اما داور در آخر روزی تصمیم میگیره سوت خود رو کنار بزاره یا دست کم به شکل مساوی واسه دو تیم سوت بزنه؟

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *