نظریه کنترل توجه[۱] آیزنک، درخشان، سانتوس و کالوور (۲۰۰۷)

جلوگیری به توانایی جلوگیری یا تنظیم جواب های خودکار یا غالب و تغییر به توانایی تغییر توجه بین تکالیف وابسته به زمینه برمیگرده. آیزنک[۴]، نورانی[۵]، سانتوس[۶] و کالوور[۷] (۲۰۰۷) این کارکردها رو طبق پردازش های نزولی[۸] و صعودی[۹] مطرح می کنن. یعنی اضطراب کنترل تنظیمی نزولی رو ضعیف کردن می کنه. رفتاری که این اثر ممکنه در اونو شه، سختی بازگیری توجه از محرک تهدیدآمیزه. از طرف دیگه، اضطراب درجه ای رو که توجه از یه تکلیف به دیگری تغییر می کنه، افزایش می دهد؛ یعنی پردازش صعودی رو افزایش می دهد. رفتاری که این اثر در اونو می شه، آسون کردن کشف محرک تهدیدآمیزه.

اضطراب

 

۲-۱-۲-۱-۲-۷- مدل بار–هیم (۲۰۰۷)

بار-هیم، لیمی، پرگامین، باکرمن-کراننبرگ و ون ایجزندورن (۲۰۰۷) یه مدل چند بعدی پیشنهاد کردن که در اون بدکارکردی هر مؤلفه در این زنجیره وقتی ممکنه منتهی به سوگیری توجه شه. اول، سیستم آزمایش تهدید پیش توجهی، محرک محیطی رو آزمایش می کنه. محرک تهدیدآمیز سیستم تخصیص منابع رو تغذیه و تحریک فیزیولوژیکی و تخصیص منابع شناختی روی محرک رو فرامی خواند. سیستم آزمایش تهدید هدایت شده، زمینه تهدید و منابع مقابله ای رو می سنجد. اگه تهدید رو کم اهمیت پنداشت، درون داد سیستم آزمایش تهدید پیش توجهی ممکنه به وسیله سیستم درگیری هدف محو شه. اگه تهدید رو مهم آزمایش کرد، ممکنه توجه روی تهدید بمونه و منتهی به افزایش اضطراب موقعیتی شه (به نقل از سیسلر و کاستر، ۲۰۱۰).

۲-۱-۲-۲- سوگیری تفسیر در اضطراب اجتماعی

مبهم بودن بیشتر موقعیت ها و سرنخ های اجتماعی، زمینه رو واسه دستکاری معنی اون ها جفت و جور می سازه (کلارک و ولز، ۱۹۹۵؛ امیر و برد، ۲۰۰۸). در مشکل اضطراب اجتماعی، این دستکاری به صورت سوءتعبیر موقعیت های اجتماعی و دریافت یافته های منفی از محرک های اجتماعی رخ می دهد. در تبیین این سوءتعبیر، امیر و فوآ (۲۰۰۱) فرض کرده ان که معانی جور واجور یه اتفاق مبهم، معمولاً به صورت ناخواسته فعال می شن اما پس از اون واسه ورود به هوشیاری از راه پروسه جلوگیری دوطرفه با هم رقابت می کنن. در این پروسه رقابتی، معانی ای که در گذشته همیشهً دریافت شده ان تمایل دارن مسلط شن چون بدون نیاز به انتخاب هوشیارانه پذیرفته می شن.

در این شرایط، سوگیری تفسیر یعنی تمایل به تفسیر اطلاعات مبهم به روش ای تهدیدکننده مطرح می شه. سوگیری تفسیر تحت تاثیر دو برآورد تخمینی رخ می دهد: اول تهدید درک شده از نشونه های اجتماعی و بعد هزینه هیجانی نشونه های اجتماعی که منظور از هزینه هیجانی، تاثیر درک شده موقعیت اجتماعی بر فرده (شفیلد[۱۰]، کولز[۱۱] و گیب[۱۲]، ۲۰۰۷). در کل باید گفت از اونجا که سوگیری تفسیر اضطراب انتظاری واسه موقعیت های اجتماعی آینده رو موجب می شه (اسمیت و کلارک، ۲۰۰۷)، در مرحله اول با افزایش پریشونی شخص گرفتار و بعد از راه تقویت دوری از موقعیت های اجتماعی، موندگاری اضطراب اجتماعی رو منجر می شه.

 

 

 

 

 

۲-۲- گذشته عملی

 

۲-۲-۱- سوگیری توجه در اضطراب اجتماعی

جریان بزرگ اطلاعات در دسترس و در عین حال محدودیت ظرفیت سیستم پردازش، سازوکارهایی رو ایجاب می کنه که پروسه انتخاب و پردازش محرک ها هدایت شه. توجه و به طور اختصاصی توجه انتخابی، ساختار هدایت گر این پروسه گزینشیه؛ نشونه های مورد توجه به مراحل بعدی پردازش راه می پیدا کنن و نشونه هایی که مهم دونسته نشده ان، به مرحله بعدی پردازش نمی رسند (کلارک و فربورن، ۱۳۸۶).

این وسط، الگوهای توجهی از انگیزه و وضعیت هیجانی فرد تاثیر می گیرند و حتی اون چیزی که مورد توجه قرار می گیرد، بر هیجانات و اهداف فرد اثرگذاره (تمیر[۱۳] و رابینسون[۱۴]، ۲۰۰۷). در سطح بالاتر، محرک های هیجانی که یکی با وضعیت خلقی فعلی فرد هستن، سریع تر از دیگر اطلاعات مورد توجه و پردازش قرار می گیرن (لی[۱۵]، تون[۱۶]، کوان[۱۷] و لیو[۱۸]، ۲۰۰۸). در این شرایط، معنی سوگیری توجه مطرح می شه؛ بدین معنا که به رغم تلاش های فرد واسه ندیده گرفتن محرک، تموم نیروی توجه به سمت اون جهت می یابد (ویلیامز و همکاران، ۱۹۹۶؛ به نقل از عسگری، ۱۳۹۰).

یکی با تبیین تعامل دو طرفه وضعیت هیجانی و توجه و در پشتیبانی از مدل های شناختی، وسعت بزرگی از گذشته پژوهشی اثبات می کنه که افراد با اضطراب اجتماعی، توجه خاصی به اطلاعات تهدیدکننده اجتماعی دارن؛ اطلاعاتی مانند احساسات و رفتارای مربوط به اضطراب (پینلس[۱۹] و مینکا[۲۰]، ۲۰۰۵) و نشونه های نبود پذیرش از طرف بقیه (موگ، فیلیپات و بردلی، ۲۰۰۴).

 

در یکی از تحقیقات اولیه در مورد دستکاری آزمایشی سوگیری توجه، مک لئود، راترفورد، کمپبل، ابسوورثی و هولکر (۲۰۰۲) از راه تکلیف پروب دات، شرایط آزمایشی رو ترتیب دادن تا بشه رابطه سوگیری توجه و اضطراب رو بررسی کرد. طرح آزمایش اینطوری بود که شرکت کنندگان غیرمضطرب، به تصادف در دو گروه آموزش توجه به اطلاعات تهدیدکننده و آموزش توجه به اطلاعات خنثی قرار گرفتن. تکلیف پروب دات با ۶۷۲ تلاش و جفت کلمه های تهدیدکننده و خنثی ارائه شد. در شرایط آموزش توجه به اطلاعات تهدید، پروب بین لغات تهدیدکننده جابه جا می شد در حالی که در شرایط آموزش توجه به اطلاعات خنثی، پروب بین لغات خنثی جابه جا می شد و شرکت کنندگان می بایست به محض ردیابی پروب دکمه ای رو فشار می دادن. یافته ها نشون داد آدمایی که آموزش توجه به اطلاعات تهدیدکننده دریافت کرده بودن نسبت به آدمایی که به اطلاعات خنثی توجه می کردن، اضطراب و خلق منفی بالاتری رو پس از اجرای تکالیف استرس آمیز گزارش کردن. این مطالعه دلایلی رو درست کرد مبنی بر اینکه توجه انتخابی به اطلاعات تهدیدکننده عکس العمل پذیری اضطرابی به تکلیف آزمایشی رو افزایش می دهد. موگ و بردلی (۲۰۰۲) هم نتیجه ای مشابه گزارش کردن.
استرس

این یافته ها در تحقیقات بعدی، با تکلیف پروب دات کلمه ای و در نمونه با اضطراب اجتماعی هم تکرار شد (موسی[۲۱]، لپین[۲۲]، کلارک، مانسل و اهلرز، ۲۰۰۳) اما با در نظر گرفتن اینکه واسه افراد با اضطراب اجتماعی تصاویر چهره محرک های بالقوه تهدیدآمیزتری هستن، پیشیار، هریس و منزس (۲۰۰۴؛ به نقل از مک میلان، ۲۰۰۸) یافته های حاصل از پروب دات کلمه ای (خنثی-خنثی، خنثی-مثبت، خنثی-منفی) و پروب دات تصاویر چهره (خنثی-خنثی، خنثی-مثبت، خنثی-منفی) رو مقایسه کردن. برخلاف تحقیقات قبل که سوگیری توجه رو فقطً تحت شرایط تهدید اجتماعی گزارش کرده بودن (مانسل و همکاران، ۱۹۹۹؛ بوئن[۲۳] و همکاران، ۱۹۹۴؛ به نقل از مک میلان، ۲۰۰۸) شرکت کنندگان با اضطراب اجتماعی بالا، سوگیری توجه نسبت به محرک چهره ای منفی نشون دادن. این افراد در تلاش های خنثی-مثبت ً به چهره خنثی توجه می کردن و از چهره های مثبت حتی در شرایط بدون تهدید اجتماعی هم دوری می کردن. در مطالعه دیگری که به وسیله همین محققان انجام شد، یافته های مشابه به دست اومد. تحقیق (مانسل، کلارک و اهلرز[۲۴]، ۲۰۰۳) هم این یافته رو تایید کرد؛ پس این نکته برداشت می شه که افراد با اضطراب اجتماعی، سوگیری توجه پایداری رو نسبت به محرک های تهدیدکننده اجتماعی نشون میدن و البته تصاویر چهره نسبت به لغات اضطراب بیشتری رو موجب می شن.

در راه تبیین نظری ساختار های سوگیری، خط جدید تحقیقاتی شکل گرفت تا مؤلفه ها و الگوهای سوگیری توجه بررسی شه. در همین زمینه، موگ، فیلیپات و بردلی (۲۰۰۴) به بررسی تاثیر مدت زمان ارائه محرک بر الگوی توجه به چهره های هیجانی تو یه نمونه بالینی با فوبی اجتماعی پرداختن. در این مطالعه چهره های عصبانی، خوشحال و خنثی با مدت زمان ۲۵۰ هزارم ثانیه، ۵۰۰ هزارم ثانیه و ۱ ثانیه به آزمودنی ها ارائه شد. یافته ها گوش به زنگی بیماران رو با ارائه محرک ۵۰۰ هزارم ثانیه نسبت به چهره های عصبانی نشون داد اما در شرایط ۱ ثانیه و ۲۵۰ هزارم ثانیه ارائه محرک، سوگیری توجه معناداری دیده نشد. این یافته های این فرضیه رو تایید کرد که در اضطراب اجتماعی، سوگیری در جهت گیری اولیه به علائم تهدیدی بروز می یابد.

عصبانی

 

کاستر، ورشر، کرومبز، ون دم (۲۰۰۵) هم جهت با تبیین و زیاد شده فوق، تو یه تکلیف پروب دات چهره های تهدیدی با شدت کم و زیاد، با سه مدت زمان ۱۰۰ هزارم ثانیه، ۵۰۰ هزارم ثانیه و ۱۲۵۰ هزارم ثانیه به آزمودنی ها ارائه کردن. یافته ها نشون داد که تموم آدما به چهره های تهدیدی بالا در شرایط ۱۰۰ هزارم ثانیه توجه می کنن که این سوگیری در شرایط ارائه بسیار کوتاه نشون از دخالت فرآیندی خودکاره. هم اینکه تنها افراد با اضطراب بالا به سمت محرک های تهدیدی ناچیز، سوگیری توجه رو نشون دادن. در شرایط ۱۲۵۰ هزارم ثانیه این افراد توجه خود رو به دور از تصاویر تهدیدی با شدت ناچیز و بالا معطوف کردن.

در مطالعه ای دیگه کاستر، ورشر، کرومبز، ون دم و ویرسما (۲۰۰۶) در دو آزمایش به بررسی این موضوع پرداختن که سوگیری توجه با آسون کردن توجه به تهدید ربط داره یا مشکل در بازگیری توجه از تهدید. اینجا هم با بهره گرفتن از آزمایه پروب دات، یافته ها نشون داد که در ارائه ۱۰۰ هزارم ثانیه محرک، افراد با اضطراب بالا نسبت به افراد با اضطراب پایین توجه بیشتری به تصاویر شدیدا تهدیدکننده نشون میدن. علاوه بر این افراد مضطرب تمایل بیشتری به دوری توجه در ۱۲۵۰ هزارم ثانیه دارن. مشاهده اینکه سوگیری های توجه در مدت زمان های ارائه متفاوت دیده می شه، از اونجا مهمه که نشون می دهد سوگیری توجه وابسته به یه مرحله خاص از پردازش اطلاعات نیس اما وجود اون ممکنه وابسته به مرحله پردازش اطلاعات باشه.

[۱]Attentional Control Theory

[۲] Inhibition

[۳] Shifting

[۴] Eysenck

[۵] Derakhshan

[۶] Santos

[۷] Calvo

[۸] Top-Down

[۹] Bottom-Up

[۱۰] Schofield

[۱۱] Coles

[۱۲] Gibb

[۱۳] Tamir

[۱۴] Robinson

[۱۵] Li

[۱۶] Tan

[۱۷] Qian

[۱۸] Liu

[۱۹] Pineles

[۲۰] Mineka

[۲۱] Musa

[۲۲] Lepine

[۲۳] Bowen

[۲۴] Ehlers